WYDARZENIE SPECJALNE PAŹDZIERNIKA
Wyjątkowy projekt poświęcony Akademii Ruchu,
legendzie polskiego teatru alternatywnego.
PROGRAM
Środa 8.10
godz. 18.00
PERFORMANCE – ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA
- spotkanie z Januszem Bałdygą w ramach cyklu Wykłady Mistrzowskie* w TRAFO
TRAFO Trafostacja Sztuki
Sobota 11.10
godz. 17.00
Ruchome archiwum filmowe AR
– prezentacja materiałów dokumentujących spektakle AR, które były punktem wyjścia do stworzenia remiksów
Piwnica Kany
Sobota 11.10
godz. 19.00
AR.50 RE/MIX - Remiksy spektakli Akademii Ruchu przygotowane w parach artystycznych
– performerzy/ka AR współpracowali z twórcami i twórczyniami młodszych pokoleń. 5 par – 5 remiksów.
Po spektaklu dyskusja wokół zdarzenia.
Teatr Kana
bilety: 40/30 zł
Niedziela 12.10
godz. 17.00
MIASTO. POLE AKCJI
- spotkanie z kuratorami/ką i performermerami/kami AR50
Lokatorne (Bałuki 17)
PERFORMANCE – ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA
Spotkanie z Januszem Bałdygą w ramach cyklu Wykłady Mistrzowskie* w TRAFO
Środa 8.10 godz. 18.00 TRAFO Trafostacja Sztuki
Zasadne wydaje się pytanie o celowość zapisu przekazu efemerycznego. Stałość obrazu filmowego i fotograficznego podważa jedną z podstawowych cech performance jaką jest niepowtarzalność. Pytanie dotyczy więc statusu zapisu wobec dzieła efemerycznego. Kolejne pytanie związane jest z pamięcią i funkcją niepamięci w obszarach sztuk performatywnych.
W rama wykładu odbędzie się projekcja filmu: Proste czynności w reżyserii Pawła Sosnowskiego. Film jest portretem Janusza Bałdygi, jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich performerów.
Artysta posługuje się najprostszymi środkami wyrazu, wykonuje tak proste gesty, jakie każdy z nas wykonuje na co dzień: stawia kroki, klaszcze, podnosi ciężki przedmiot, zwija sznurek. Robimy to samo, zazwyczaj mechanicznie, nie przywiązując uwagi do gestu. Performer działa w sposób przemyślany, ostrożny, celowy.
Film składa się z kilkunastu krótkich rozdziałów, będących autorską refleksją nad elementarnymi problemami sztuki, które niespodziewanie spotykamy blisko życia codziennego. Złożone z krótkich scen dzieło eksploruje granicę między sztuką a życiem codziennym poprzez dialog lekkiej ironii i poważnej refleksji. Bałdyga jest jednocześnie autorem i odbiorcą, widzem takim jak każdy z nas. Delikatnie i przekonująco wprowadza nas w świat sztuki, dochodząc do wniosku, że artysta to przede wszystkim człowiek, a tylko człowiek jest zdolny do tworzenia sztuki.
Janusz Bałdyga - autor rysunków, obiektów, instalacji, performance i działań ulicznych. Studiował na Wydziale Malarstwa ASP w Warszawie (1974-1979). Dyplom uzyskał w pracowni prof. Stefana Gierowskiego. Członek i współzałożyciel grupy artystycznej Pracownia (1976-1981), współprowadzący pracownię w Studenckim Centrum Środowisk Artystycznych Dziekanka (1976-1979) w Warszawie. Od 1979 członek teatru Akademia Ruchu. Obecnie pedagog w Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu gdzie prowadzi pracownię sztuki performance na Wydziale Rzeźby. Brał udział w licznych wystawach, sympozjach i manifestacjach artystycznych w kraju oraz za granicą min. w Niemczech, Holandii, Szkocji, Austrii, Rosji, Tajwanie, Białorusi, Szwajcarii, Izraelu, Norwegii, Hiszpanii, Japonii, Indonezji, Ukrainie, Chinach i USA. Janusz Bałdyga zajmuje się przede wszystkim obiektem i działaniami typu performance. Artysta wypracował swój oryginalny styl. Konsekwentnie redukuje język i środki artykulacji, kreatywnie wykorzystując proste elementy tj. deska, gwoździe, linki, woda, tkanina, szkło i tworzy z nich elementarne struktury – linię, okrąg, prostokąt, punkt. Elementem konstrukcyjnym działań performatywnych, narzędziem opisywania przestrzeni oraz świadectwem zmagania się z materią staje się często ciało artysty. Działania Bałdygi w dużym stopniu nasuwają poczucie wciągania widza w przestrzeń i przebieg rytuału. Ich podtekst społeczny, polityczny czy filozoficzny nie pozostawia wątpliwości, co do kraju i tradycji pochodzenia artysty, a zarazem nie zaciera uniwersalnego wymiaru tak bardzo indywidualnych komunikatów.
*Wykłady Mistrzowskie
Dom na mieszkanie własny mam,
W niczem nie biegłem w cudzy ślad.
– Każdego mistrzam wyśmiał rad,
Który nie wyśmiał siebie sam
Nad bramą mego domu
Wiedza radosna
Friedrich Nietzsche
Cykl Wykładów Mistrzowskich w TRAFO prowadzonych przez wybitne artystki i artystów, kuratorki i kuratorów wystaw, krytyczki i krytyków. Każdy z gości zaprezentuje w wykładzie fragment swojego bogatego dorobku twórczego. Podjęta figura mistrza jest daleka od „uczonej ignorancji” i rutyny. Podkreślone zostaje nieustanne poszukiwanie wiedzy i metod twórczych, rewizja i dystans wobec własnej filozofii życia oraz miejsca w świecie.
Cykl jest realizowany w ramach współpracy TRAFO i Akademii Sztuki w Szczecinie. Tym razem Wykład Mistrzowski odbywa się na zaproszenie Teatru Kana.
Ruchome archiwum filmowe AR
– prezentacja materiałów dokumentujących spektakle AR, które były punktem wyjścia do stworzenia remiksów
Sobota 11.10 godz. 17.00 Piwnica Kany
Przegląd filmowej dokumentacji Akademii Ruchu, obejmującej unikatowe zapisy fragmentów wszystkich przedstawień grupy. Dokumentacja stanowi rzadką okazję do zapoznania się z autorskim językiem Akademii Ruchu opartym na narracji wizualnej i choreografii. W ramach przeglądu pokazane zostaną fragmenty przedstawień: Collage (1973), Lektorat (1973), Głód (1974), Autobbus (1974), „Życie codzienne po Wielkiej Rewolucji Francuskiej” (1979), „Inne tańce” (1982), „Kartagina” (1986), „Życie codzienne po Wielkiej Rewolucji. Dwa” (1991), „Piosenka” (1995), „Heide Park” (1999), „Przychodnia. Exit” (2000), „Mauritius i inne opowiadania” (2000), „Światło i ciążenie” (2002), „Jak śnimy, że żyliśmy. Tylko jedna godzina” (2003), „Chińska lekcja” (2006).
AR.50 RE/MIX - Remiksy spektakli Akademii Ruchu przygotowane w parach artystycznych
performerzy/ka AR współpracowali z twórcami i twórczyniami młodszych pokoleń. 5 par – 5 remiksów.
Po spektaklu dyskusja wokół zdarzenia.
Sobota 11.10 godz. 19.00 Teatr Kana
Remiksy słynnych spektakli Akademii Ruchu z lat 70., 80. i 90., przygotowane w czerwcu 2024 roku z okazji 50-lecia AR w parach artystycznych – performerzy/ka AR współpracowali z twórcami i twórczyniami młodszych pokoleń. 5 par – 5 remiksów.
Janusz Bałdyga / Grzegorz Laszuk – „Autobus” (1975)
Cezary Marczak / Dominik Więcek – „Inne tańce” (1982)
Krzysztof Żwirblis / Maria Stokłosa – „Życie codzienne po Wielkiej Rewolucji Francuskiej ” (1980)
Zbigniew Olkiewicz / Barbara Kinga Majewska – „Kartagina” (1986)
Jolanta Krukowska / Weronika Szczawińska – „Piosenka” (1995)
Za program remiksów (i całego jubileuszu) odpowiadał zespół kuratorski: Zofia Dworakowska, Grzegorz Laszuk i Tomasz Plata.
Tekst kuratorski
Kilka tysięcy performansów na ulicach miast i miasteczek – w Polsce, Europie oraz Ameryce. Kilkanaście wybitnych przedstawień teatralnych i wystąpień na największych światowych festiwalach, m.in. Documenta, Performa, Santarcangelo. Stale podtrzymywana aktywność w sferze społecznej, w tym kilka powołanych do życia ośrodków kultury niezależnej (Dziekanka, Dom Kultury Cora, Kino-Teatr-Tęcza). Znaczący wpływ na kształt formacyjnego okresu działalności CSW Zamek Ujazdowski. Książki, pisma, filmy, seminaria. To i jeszcze dużo więcej – to dorobek Akademii Ruchu, bodaj najważniejszej formacji w rodzimym teatrze pozainstytucjonalnym ostatniego półwiecza.
Od 10 lat, od śmierci swego założyciela i lidera Wojciecha Krukowskiego, Akademia działa w trybie swoistego uśpienia. Nie powstają nowe spektakle czy akcje, członkowie grupy zajmują się jednak opieką nad archiwami, a także własnymi praktykami twórczymi.
Jubileuszowy projekt AR.50 to próba skonfrontowania doświadczeń pięciorga performerów Akademii z twórczyniami i twórcami młodszych pokoleń. Zamysł jest bezprecedensowy: na podobne działanie nie zdecydował się dotąd bodaj nikt inny z rodzimych klasyków sztuk performatywnych.
AR.50 przypomina historię (działaniom na scenie towarzyszy wystawa ze starannie wybranymi materiałami dokumentalnymi), oddaje hołd, ale i wprawia archiwum w ruch, odważnie testuje zawarte w nim możliwości. Tym samym Komuna Warszawa, powiązana z Akademią długimi relacjami przyjaźni i współpracy, po raz kolejny – jak przed laty w projekcie „RE//MIX” – sprawdza formułę „żywego archiwum” sztuk performatywnych, archiwum przywołującego przeszłość poprzez działanie, reinterpretację, reperformans.
Remiksowane spektakle:
„Autobus”, 1975
Spektakl zaprezentowano po raz pierwszy w maju 1975 roku w warszawskiej Dziekance.
Decyzja o stworzeniu dzieła pozbawionego akcji i posługującego się wyłącznie obrazem była znaczącym odstępstwem od przyjętych konwencji teatralnych. Spektakl ukazywał grupę figuralną – pasażerów i kierowcę autobusu – zastygłą w długotrwałym bezruchu na niewidocznym podeście. Ich śladowa ekspresja wynikała z fizjologicznych przemian spowodowanych znieruchomieniem
i poddaniem silnemu światłu reflektorów.
„Życie Codzienne po Wielkiej Rewolucji Francuskiej”, 1980
Akcję spektaklu tworzył zbiór zachowań codziennych, najbardziej typowych dla obrazu Polski lat osiemdziesiątych. Fakty te zostały przeniesione z rzeczywistości życia we wnętrze symbolicznego, białego sześcianu „sceny”, z respektem dla obiektywnej, a więc niezależnej od emocjonalnych impresji prawdy. Życie Codzienne… to collage sytuacji, które pozostając dokumentami swego czasu nabierają znaczeń metaforycznych i komentujących. Dynamikę spektaklu, w którym miary czasowe akcji scenicznych często zrównują się z przepływem czasu realnego, opierała się również
na potraktowaniu wizualno – rytmicznej struktury akcji jako wartości autonomicznej.
„Inne tańce”, 1982
„Inne tańce” powstały w czasie stanu wojennego. Akademia Ruchu zaprezentowała 16 krótkich obrazków nazwanych „tańcami”, z których każdy był osobnym znakiem teatralnym. Motywy tańców inspirowane były różnymi, często przeciwstawnymi, stereotypami zachowań społecznych. Widzenie to było determinowane przeżyciem: zarówno uczestnictwa w faktach społecznych – jak i ich mitologii. Utaneczniający zachowania codzienne aktor starał się wskazać różnorodne psychozy grup społecznych w ówczesnej Polsce. Najbliżej własnej, indywidualnej prawdy stawał się schodząc ze sceny. Tańcom towarzyszyła muzyka polskich zespołów new wave (Białe Wulkany, Brygada Kryzys).
„Kartagina”, 1982
Spektakl był próbą wyrażenia idei społeczeństwa, które trwa mimo kryzysu jego struktur. Motywem przyjętym w wyjściowym punkcie pracy nad formą spektaklu jest „stan krytyczny”. Odnosi się to zarówno do modelowej sytuacji grupy społecznej, jak i jej świadomości. W Kartaginie wizualny znak kryzysu tworzy geometryczna płaszczyzna dzieląca przestrzeń akcji i zmieniająca swoje położenie w kolejnych jej sekwencjach. Ten znak jest barierą ograniczającą naturalny rozwój aktywności grupy i jednostek, ale także inspirującą tę aktywność i determinującą jej przemiany. Tworzy to sugestię nieskończoności cyklów, porywów i działań, w imię zachowania postawy czynnej. Ale, czy sam fakt odnawiającej się, jednokierunkowej aktywności może pozostać jedynym optymizującym argumentem?
„Piosenka”, 1995
Pole gry było przekreślone po przekątnej czerwoną ścianą wypełniającą całą przestrzeń akcji. Struktura spektaklu odpowiadała konstrukcji piosenki. Poszczególne „zwrotki” to dialogowe sceny z udziałem za każdym razem innej pary aktorów podejmujących działania wynikające z ich wcześniejszego spotkania w poszukiwaniu wspólnego motywu pracy, wspólnej inspiracji – co wymagało zarówno zbliżenia koncepcji estetycznych jak i wspólnej interpretacji odmiennych doświadczeń jednostkowych doświadczeń życiowych, oraz wspólnego przeżycia pracy w teatrze. Powtarzający się „refren” akcji to pojawiający się co jakiś czas motyw orszaku, w którym również aktorzy ubrani byli w białe suknie ślubne i pochylali się nad białym wózkiem dziecięcym, z którego wiał wiatr poruszający szaty, włosy i białą flagę wzniesioną ponad tą grupą. Z taśmy magnetofonowej odtwarzane były fragmenty wiersza Marcina Świetlickiego, zaczynającego się od słów: „Ta rewolucja, te zdarzenia straszne…”. Motyw dialogowych dotykających wątków autobiograficznych akcji aktorów to przede wszystkim ponawiane próby autoidentyfikacji wobec kontekstu zmian polityczno-społecznych i doświadczeń pracy teatru. Akcji spektaklu towarzyszy powracający regularnie motyw wykonywanej przez Laurie Anderson piosenki Coming Together
z muzyką Fredericka Rzewskiego.
Biogramy
Jolanta Krukowska
Aktorka, performerka, współzałożycielka Akademii Ruchu. Była uczennicą Haliny Hulanickiej, która kształciła się m.in. u Izadory Duncan. Na początku lat 70. występowała w Teatrze Pantomimy „Stodoła”. Równolegle z projektami AR, od połowy lat 80., realizuje własne prace z pogranicza teatru i performansu. Prezentowała je w Polsce i na międzynarodowych festiwalach. Przez wiele lat prowadziła warsztaty twórcze z zakresu świadomości ciała i treningu ruchowego aktora.
Weronika Szczawińska
Reżyserka, dramaturżka, kulturoznawczyni i performerka. W swoich pracach łączy osobistą perspektywę z ważną tematyką społeczną. Obroniła doktorat w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Współpracowała m.in. z Narodowym Starym Teatrem w Krakowie, warszawskim Teatrem Powszechnym, TR Warszawa, Wrocławskim Teatrem Współczesnym. Kilkukrotnie z Komuną Warszawa. Za zrealizowane tu „Nigdy więcej wojny” i „Rozmowę o drzewach” oraz „Po prostu” wystawione w ramach Instytutu Sztuk otrzymała w 2019 roku Paszport „Polityki”.
Janusz Bałdyga
Profesor Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu, gdzie prowadzi Pracownię Sztuki Performance na Wydziale Rzeźby. W Akademii Ruchu od 1979 roku. Zajmuje się działaniami typu performance, wypracował oryginalny charakter wypowiedzi artystycznych, w których konsekwentnie redukuje język i środki artykulacji. W jego pracach ogromne znaczenie ma wyczucie przestrzeni i jej uwarunkowań oraz dynamika jaką wnosi obecność człowieka. Ciało artysty staje się elementem konstrukcyjnym, narzędziem opisania przestrzeni i świadectwem zmagania z materią.
Grzegorz Laszuk
Reżyser, grafik, performer, aktywista, współzałożyciel Komuny Warszawa. Autor ponad 50 spektakli i akcji teatralnych zaangażowanych politycznie albo opowiadających o zaangażowaniu politycznym. Pomysłodawca i uczestnik wielu kolektywnych działań, m.in. projektu internetowego Radio Kapitał.
Krzysztof Żwirblis
Aktor-performer, twórca sztuk wizualnych, kurator i krytyk sztuki. W Akademii Ruchu od 1976 roku. W latach 90. prowadził Galerię AR w Kino.Teatr.Tęcza, a od 2007 do 2012 roku Galerię Studio. Oprócz wystaw realizuje wielodniowe akcje społeczno-artystyczne i warsztaty miejskich akcji performatywnych.
Maria Stokłosa
Choreografka, tancerka, performerka. W swoich pracach łączy choreografię z praktyką improwizacji tańca. Jest zaangażowana w wiele działań na rzecz rozwoju choreografii eksperymentalnej – jako inicjatorka projektów edukacyjnych i nauczycielka, a także jako prezeska Fundacji Burdąg i członkini Centrum w Ruchu.
Cezary Marczak
Aktor i architekt krajobrazu. W Akademii Ruchu od 1973 roku. Równolegle, od lat 80. realizuje autorskie projekty performatywne i roślinne instalacje w ramach projektów artystycznych.
Dominik Więcek
Tancerz, choreograf, performer, fotograf mody i stylista. Jego prace charakteryzuje lekkość formy, balansowanie na przecięciu sztuk i gatunków teatralnych oraz zabawa z własnym wizerunkiem. W grudniu 2o23 roku w Komunie Warszawa zrealizował wielokrotnie nagradzany spektakl „Glory Game”.
Zbigniew Olkiewicz
Aktor, reżyser, performer. W Akademii Ruchu od 1974 roku. Od lat 80. równolegle realizuje autorskie projekty m.in. Polsce, Hiszpanii, Argentynie i Francji.
Barbara Kinga Majewska
Klasycznie wykształcona muzyczka specjalizująca się we współczesnej muzyce wokalnej, kompozytorka i autorka instalacji dźwiękowych. Bada sprawczość ludzkiego głosu w ujęciu intermedialnym (występy na żywo, instalacja dźwiękowa, tekst). Wychodząc poza to, co słyszalne, jej praktyka koncentruje się na pozamuzycznych kontekstach śpiewu, które wzmacniają głos w całym kanonie zachodniej tradycji muzycznej. W swoich pracach celuje w odziedziczone fantazje dotyczące aktu śpiewania i balansuje na granicy, gdzie sam głos staje się piosenką.
Organizator: Ośrodek Teatralny Kana,
Partner strategiczny: Komuna Warszawa
Współorganizatorzy: TRAFO Trafostacja Sztuki / TRAFO Center for Contemporary Art / Szczecin
Partnerzy: Piwnica Kany, Lokatorne - miejsce działań antydyscyplinarnych, Zachodniopomorska Offensywa Teatralna, Oswajanie miasta, Akademia Sztuki w Szczecinie
Mecenat: Miasto Szczecin, Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego
Zadanie finansowane przez Miasto Szczecin.
Prezentacja dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
WYDARZENIE SPECJALNE PAŹDZIERNIKA
Wyjątkowy projekt poświęcony Akademii Ruchu,
legendzie polskiego teatru alternatywnego.
PROGRAM
Środa 8.10
godz. 18.00
PERFORMANCE – ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA
- spotkanie z Januszem Bałdygą w ramach cyklu Wykłady Mistrzowskie* w TRAFO
TRAFO Trafostacja Sztuki
Sobota 11.10
godz. 17.00
Ruchome archiwum filmowe AR
– prezentacja materiałów dokumentujących spektakle AR, które były punktem wyjścia do stworzenia remiksów
Piwnica Kany
Sobota 11.10
godz. 19.00
AR.50 RE/MIX - Remiksy spektakli Akademii Ruchu przygotowane w parach artystycznych
– performerzy/ka AR współpracowali z twórcami i twórczyniami młodszych pokoleń. 5 par – 5 remiksów.
Po spektaklu dyskusja wokół zdarzenia.
Teatr Kana
bilety: 40/30 zł
Niedziela 12.10
godz. 17.00
MIASTO. POLE AKCJI
- spotkanie z kuratorami/ką i performermerami/kami AR50
Lokatorne (Bałuki 17)
PERFORMANCE – ZAKAZ FOTOGRAFOWANIA
Spotkanie z Januszem Bałdygą w ramach cyklu Wykłady Mistrzowskie* w TRAFO
Środa 8.10 godz. 18.00 TRAFO Trafostacja Sztuki
Zasadne wydaje się pytanie o celowość zapisu przekazu efemerycznego. Stałość obrazu filmowego i fotograficznego podważa jedną z podstawowych cech performance jaką jest niepowtarzalność. Pytanie dotyczy więc statusu zapisu wobec dzieła efemerycznego. Kolejne pytanie związane jest z pamięcią i funkcją niepamięci w obszarach sztuk performatywnych.
W rama wykładu odbędzie się projekcja filmu: Proste czynności w reżyserii Pawła Sosnowskiego. Film jest portretem Janusza Bałdygi, jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich performerów.
Artysta posługuje się najprostszymi środkami wyrazu, wykonuje tak proste gesty, jakie każdy z nas wykonuje na co dzień: stawia kroki, klaszcze, podnosi ciężki przedmiot, zwija sznurek. Robimy to samo, zazwyczaj mechanicznie, nie przywiązując uwagi do gestu. Performer działa w sposób przemyślany, ostrożny, celowy.
Film składa się z kilkunastu krótkich rozdziałów, będących autorską refleksją nad elementarnymi problemami sztuki, które niespodziewanie spotykamy blisko życia codziennego. Złożone z krótkich scen dzieło eksploruje granicę między sztuką a życiem codziennym poprzez dialog lekkiej ironii i poważnej refleksji. Bałdyga jest jednocześnie autorem i odbiorcą, widzem takim jak każdy z nas. Delikatnie i przekonująco wprowadza nas w świat sztuki, dochodząc do wniosku, że artysta to przede wszystkim człowiek, a tylko człowiek jest zdolny do tworzenia sztuki.
Janusz Bałdyga - autor rysunków, obiektów, instalacji, performance i działań ulicznych. Studiował na Wydziale Malarstwa ASP w Warszawie (1974-1979). Dyplom uzyskał w pracowni prof. Stefana Gierowskiego. Członek i współzałożyciel grupy artystycznej Pracownia (1976-1981), współprowadzący pracownię w Studenckim Centrum Środowisk Artystycznych Dziekanka (1976-1979) w Warszawie. Od 1979 członek teatru Akademia Ruchu. Obecnie pedagog w Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu gdzie prowadzi pracownię sztuki performance na Wydziale Rzeźby. Brał udział w licznych wystawach, sympozjach i manifestacjach artystycznych w kraju oraz za granicą min. w Niemczech, Holandii, Szkocji, Austrii, Rosji, Tajwanie, Białorusi, Szwajcarii, Izraelu, Norwegii, Hiszpanii, Japonii, Indonezji, Ukrainie, Chinach i USA. Janusz Bałdyga zajmuje się przede wszystkim obiektem i działaniami typu performance. Artysta wypracował swój oryginalny styl. Konsekwentnie redukuje język i środki artykulacji, kreatywnie wykorzystując proste elementy tj. deska, gwoździe, linki, woda, tkanina, szkło i tworzy z nich elementarne struktury – linię, okrąg, prostokąt, punkt. Elementem konstrukcyjnym działań performatywnych, narzędziem opisywania przestrzeni oraz świadectwem zmagania się z materią staje się często ciało artysty. Działania Bałdygi w dużym stopniu nasuwają poczucie wciągania widza w przestrzeń i przebieg rytuału. Ich podtekst społeczny, polityczny czy filozoficzny nie pozostawia wątpliwości, co do kraju i tradycji pochodzenia artysty, a zarazem nie zaciera uniwersalnego wymiaru tak bardzo indywidualnych komunikatów.
*Wykłady Mistrzowskie
Dom na mieszkanie własny mam,
W niczem nie biegłem w cudzy ślad.
– Każdego mistrzam wyśmiał rad,
Który nie wyśmiał siebie sam
Nad bramą mego domu
Wiedza radosna
Friedrich Nietzsche
Cykl Wykładów Mistrzowskich w TRAFO prowadzonych przez wybitne artystki i artystów, kuratorki i kuratorów wystaw, krytyczki i krytyków. Każdy z gości zaprezentuje w wykładzie fragment swojego bogatego dorobku twórczego. Podjęta figura mistrza jest daleka od „uczonej ignorancji” i rutyny. Podkreślone zostaje nieustanne poszukiwanie wiedzy i metod twórczych, rewizja i dystans wobec własnej filozofii życia oraz miejsca w świecie.
Cykl jest realizowany w ramach współpracy TRAFO i Akademii Sztuki w Szczecinie. Tym razem Wykład Mistrzowski odbywa się na zaproszenie Teatru Kana.
Ruchome archiwum filmowe AR
– prezentacja materiałów dokumentujących spektakle AR, które były punktem wyjścia do stworzenia remiksów
Sobota 11.10 godz. 17.00 Piwnica Kany
Przegląd filmowej dokumentacji Akademii Ruchu, obejmującej unikatowe zapisy fragmentów wszystkich przedstawień grupy. Dokumentacja stanowi rzadką okazję do zapoznania się z autorskim językiem Akademii Ruchu opartym na narracji wizualnej i choreografii. W ramach przeglądu pokazane zostaną fragmenty przedstawień: Collage (1973), Lektorat (1973), Głód (1974), Autobbus (1974), „Życie codzienne po Wielkiej Rewolucji Francuskiej” (1979), „Inne tańce” (1982), „Kartagina” (1986), „Życie codzienne po Wielkiej Rewolucji. Dwa” (1991), „Piosenka” (1995), „Heide Park” (1999), „Przychodnia. Exit” (2000), „Mauritius i inne opowiadania” (2000), „Światło i ciążenie” (2002), „Jak śnimy, że żyliśmy. Tylko jedna godzina” (2003), „Chińska lekcja” (2006).
AR.50 RE/MIX - Remiksy spektakli Akademii Ruchu przygotowane w parach artystycznych
performerzy/ka AR współpracowali z twórcami i twórczyniami młodszych pokoleń. 5 par – 5 remiksów.
Po spektaklu dyskusja wokół zdarzenia.
Sobota 11.10 godz. 19.00 Teatr Kana
Remiksy słynnych spektakli Akademii Ruchu z lat 70., 80. i 90., przygotowane w czerwcu 2024 roku z okazji 50-lecia AR w parach artystycznych – performerzy/ka AR współpracowali z twórcami i twórczyniami młodszych pokoleń. 5 par – 5 remiksów.
Janusz Bałdyga / Grzegorz Laszuk – „Autobus” (1975)
Cezary Marczak / Dominik Więcek – „Inne tańce” (1982)
Krzysztof Żwirblis / Maria Stokłosa – „Życie codzienne po Wielkiej Rewolucji Francuskiej ” (1980)
Zbigniew Olkiewicz / Barbara Kinga Majewska – „Kartagina” (1986)
Jolanta Krukowska / Weronika Szczawińska – „Piosenka” (1995)
Za program remiksów (i całego jubileuszu) odpowiadał zespół kuratorski: Zofia Dworakowska, Grzegorz Laszuk i Tomasz Plata.
Tekst kuratorski
Kilka tysięcy performansów na ulicach miast i miasteczek – w Polsce, Europie oraz Ameryce. Kilkanaście wybitnych przedstawień teatralnych i wystąpień na największych światowych festiwalach, m.in. Documenta, Performa, Santarcangelo. Stale podtrzymywana aktywność w sferze społecznej, w tym kilka powołanych do życia ośrodków kultury niezależnej (Dziekanka, Dom Kultury Cora, Kino-Teatr-Tęcza). Znaczący wpływ na kształt formacyjnego okresu działalności CSW Zamek Ujazdowski. Książki, pisma, filmy, seminaria. To i jeszcze dużo więcej – to dorobek Akademii Ruchu, bodaj najważniejszej formacji w rodzimym teatrze pozainstytucjonalnym ostatniego półwiecza.
Od 10 lat, od śmierci swego założyciela i lidera Wojciecha Krukowskiego, Akademia działa w trybie swoistego uśpienia. Nie powstają nowe spektakle czy akcje, członkowie grupy zajmują się jednak opieką nad archiwami, a także własnymi praktykami twórczymi.
Jubileuszowy projekt AR.50 to próba skonfrontowania doświadczeń pięciorga performerów Akademii z twórczyniami i twórcami młodszych pokoleń. Zamysł jest bezprecedensowy: na podobne działanie nie zdecydował się dotąd bodaj nikt inny z rodzimych klasyków sztuk performatywnych.
AR.50 przypomina historię (działaniom na scenie towarzyszy wystawa ze starannie wybranymi materiałami dokumentalnymi), oddaje hołd, ale i wprawia archiwum w ruch, odważnie testuje zawarte w nim możliwości. Tym samym Komuna Warszawa, powiązana z Akademią długimi relacjami przyjaźni i współpracy, po raz kolejny – jak przed laty w projekcie „RE//MIX” – sprawdza formułę „żywego archiwum” sztuk performatywnych, archiwum przywołującego przeszłość poprzez działanie, reinterpretację, reperformans.
Remiksowane spektakle:
„Autobus”, 1975
Spektakl zaprezentowano po raz pierwszy w maju 1975 roku w warszawskiej Dziekance.
Decyzja o stworzeniu dzieła pozbawionego akcji i posługującego się wyłącznie obrazem była znaczącym odstępstwem od przyjętych konwencji teatralnych. Spektakl ukazywał grupę figuralną – pasażerów i kierowcę autobusu – zastygłą w długotrwałym bezruchu na niewidocznym podeście. Ich śladowa ekspresja wynikała z fizjologicznych przemian spowodowanych znieruchomieniem
i poddaniem silnemu światłu reflektorów.
„Życie Codzienne po Wielkiej Rewolucji Francuskiej”, 1980
Akcję spektaklu tworzył zbiór zachowań codziennych, najbardziej typowych dla obrazu Polski lat osiemdziesiątych. Fakty te zostały przeniesione z rzeczywistości życia we wnętrze symbolicznego, białego sześcianu „sceny”, z respektem dla obiektywnej, a więc niezależnej od emocjonalnych impresji prawdy. Życie Codzienne… to collage sytuacji, które pozostając dokumentami swego czasu nabierają znaczeń metaforycznych i komentujących. Dynamikę spektaklu, w którym miary czasowe akcji scenicznych często zrównują się z przepływem czasu realnego, opierała się również
na potraktowaniu wizualno – rytmicznej struktury akcji jako wartości autonomicznej.
„Inne tańce”, 1982
„Inne tańce” powstały w czasie stanu wojennego. Akademia Ruchu zaprezentowała 16 krótkich obrazków nazwanych „tańcami”, z których każdy był osobnym znakiem teatralnym. Motywy tańców inspirowane były różnymi, często przeciwstawnymi, stereotypami zachowań społecznych. Widzenie to było determinowane przeżyciem: zarówno uczestnictwa w faktach społecznych – jak i ich mitologii. Utaneczniający zachowania codzienne aktor starał się wskazać różnorodne psychozy grup społecznych w ówczesnej Polsce. Najbliżej własnej, indywidualnej prawdy stawał się schodząc ze sceny. Tańcom towarzyszyła muzyka polskich zespołów new wave (Białe Wulkany, Brygada Kryzys).
„Kartagina”, 1982
Spektakl był próbą wyrażenia idei społeczeństwa, które trwa mimo kryzysu jego struktur. Motywem przyjętym w wyjściowym punkcie pracy nad formą spektaklu jest „stan krytyczny”. Odnosi się to zarówno do modelowej sytuacji grupy społecznej, jak i jej świadomości. W Kartaginie wizualny znak kryzysu tworzy geometryczna płaszczyzna dzieląca przestrzeń akcji i zmieniająca swoje położenie w kolejnych jej sekwencjach. Ten znak jest barierą ograniczającą naturalny rozwój aktywności grupy i jednostek, ale także inspirującą tę aktywność i determinującą jej przemiany. Tworzy to sugestię nieskończoności cyklów, porywów i działań, w imię zachowania postawy czynnej. Ale, czy sam fakt odnawiającej się, jednokierunkowej aktywności może pozostać jedynym optymizującym argumentem?
„Piosenka”, 1995
Pole gry było przekreślone po przekątnej czerwoną ścianą wypełniającą całą przestrzeń akcji. Struktura spektaklu odpowiadała konstrukcji piosenki. Poszczególne „zwrotki” to dialogowe sceny z udziałem za każdym razem innej pary aktorów podejmujących działania wynikające z ich wcześniejszego spotkania w poszukiwaniu wspólnego motywu pracy, wspólnej inspiracji – co wymagało zarówno zbliżenia koncepcji estetycznych jak i wspólnej interpretacji odmiennych doświadczeń jednostkowych doświadczeń życiowych, oraz wspólnego przeżycia pracy w teatrze. Powtarzający się „refren” akcji to pojawiający się co jakiś czas motyw orszaku, w którym również aktorzy ubrani byli w białe suknie ślubne i pochylali się nad białym wózkiem dziecięcym, z którego wiał wiatr poruszający szaty, włosy i białą flagę wzniesioną ponad tą grupą. Z taśmy magnetofonowej odtwarzane były fragmenty wiersza Marcina Świetlickiego, zaczynającego się od słów: „Ta rewolucja, te zdarzenia straszne…”. Motyw dialogowych dotykających wątków autobiograficznych akcji aktorów to przede wszystkim ponawiane próby autoidentyfikacji wobec kontekstu zmian polityczno-społecznych i doświadczeń pracy teatru. Akcji spektaklu towarzyszy powracający regularnie motyw wykonywanej przez Laurie Anderson piosenki Coming Together
z muzyką Fredericka Rzewskiego.
Biogramy
Jolanta Krukowska
Aktorka, performerka, współzałożycielka Akademii Ruchu. Była uczennicą Haliny Hulanickiej, która kształciła się m.in. u Izadory Duncan. Na początku lat 70. występowała w Teatrze Pantomimy „Stodoła”. Równolegle z projektami AR, od połowy lat 80., realizuje własne prace z pogranicza teatru i performansu. Prezentowała je w Polsce i na międzynarodowych festiwalach. Przez wiele lat prowadziła warsztaty twórcze z zakresu świadomości ciała i treningu ruchowego aktora.
Weronika Szczawińska
Reżyserka, dramaturżka, kulturoznawczyni i performerka. W swoich pracach łączy osobistą perspektywę z ważną tematyką społeczną. Obroniła doktorat w Instytucie Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Współpracowała m.in. z Narodowym Starym Teatrem w Krakowie, warszawskim Teatrem Powszechnym, TR Warszawa, Wrocławskim Teatrem Współczesnym. Kilkukrotnie z Komuną Warszawa. Za zrealizowane tu „Nigdy więcej wojny” i „Rozmowę o drzewach” oraz „Po prostu” wystawione w ramach Instytutu Sztuk otrzymała w 2019 roku Paszport „Polityki”.
Janusz Bałdyga
Profesor Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu, gdzie prowadzi Pracownię Sztuki Performance na Wydziale Rzeźby. W Akademii Ruchu od 1979 roku. Zajmuje się działaniami typu performance, wypracował oryginalny charakter wypowiedzi artystycznych, w których konsekwentnie redukuje język i środki artykulacji. W jego pracach ogromne znaczenie ma wyczucie przestrzeni i jej uwarunkowań oraz dynamika jaką wnosi obecność człowieka. Ciało artysty staje się elementem konstrukcyjnym, narzędziem opisania przestrzeni i świadectwem zmagania z materią.
Grzegorz Laszuk
Reżyser, grafik, performer, aktywista, współzałożyciel Komuny Warszawa. Autor ponad 50 spektakli i akcji teatralnych zaangażowanych politycznie albo opowiadających o zaangażowaniu politycznym. Pomysłodawca i uczestnik wielu kolektywnych działań, m.in. projektu internetowego Radio Kapitał.
Krzysztof Żwirblis
Aktor-performer, twórca sztuk wizualnych, kurator i krytyk sztuki. W Akademii Ruchu od 1976 roku. W latach 90. prowadził Galerię AR w Kino.Teatr.Tęcza, a od 2007 do 2012 roku Galerię Studio. Oprócz wystaw realizuje wielodniowe akcje społeczno-artystyczne i warsztaty miejskich akcji performatywnych.
Maria Stokłosa
Choreografka, tancerka, performerka. W swoich pracach łączy choreografię z praktyką improwizacji tańca. Jest zaangażowana w wiele działań na rzecz rozwoju choreografii eksperymentalnej – jako inicjatorka projektów edukacyjnych i nauczycielka, a także jako prezeska Fundacji Burdąg i członkini Centrum w Ruchu.
Cezary Marczak
Aktor i architekt krajobrazu. W Akademii Ruchu od 1973 roku. Równolegle, od lat 80. realizuje autorskie projekty performatywne i roślinne instalacje w ramach projektów artystycznych.
Dominik Więcek
Tancerz, choreograf, performer, fotograf mody i stylista. Jego prace charakteryzuje lekkość formy, balansowanie na przecięciu sztuk i gatunków teatralnych oraz zabawa z własnym wizerunkiem. W grudniu 2o23 roku w Komunie Warszawa zrealizował wielokrotnie nagradzany spektakl „Glory Game”.
Zbigniew Olkiewicz
Aktor, reżyser, performer. W Akademii Ruchu od 1974 roku. Od lat 80. równolegle realizuje autorskie projekty m.in. Polsce, Hiszpanii, Argentynie i Francji.
Barbara Kinga Majewska
Klasycznie wykształcona muzyczka specjalizująca się we współczesnej muzyce wokalnej, kompozytorka i autorka instalacji dźwiękowych. Bada sprawczość ludzkiego głosu w ujęciu intermedialnym (występy na żywo, instalacja dźwiękowa, tekst). Wychodząc poza to, co słyszalne, jej praktyka koncentruje się na pozamuzycznych kontekstach śpiewu, które wzmacniają głos w całym kanonie zachodniej tradycji muzycznej. W swoich pracach celuje w odziedziczone fantazje dotyczące aktu śpiewania i balansuje na granicy, gdzie sam głos staje się piosenką.
Organizator: Ośrodek Teatralny Kana,
Partner strategiczny: Komuna Warszawa
Współorganizatorzy: TRAFO Trafostacja Sztuki / TRAFO Center for Contemporary Art / Szczecin
Partnerzy: Piwnica Kany, Lokatorne - miejsce działań antydyscyplinarnych, Zachodniopomorska Offensywa Teatralna, Oswajanie miasta, Akademia Sztuki w Szczecinie
Mecenat: Miasto Szczecin, Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego
Zadanie finansowane przez Miasto Szczecin.
Prezentacja dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.